Dramma per musica (3 Perde);
Georg Friederich Händel’in 9 Eylül 1738 tarihinde başladıktan sonra terk ettiği, daha sonra 1740 yılında yeniden ele alarak bitirdiği, sondan bir önceki operası olan Imeneo, ilk kez, 1740 tarihinde Lincoln’s Inn Fields tiyatrosunda seslendirilmiştir.
Londra’da İtalyan operası sahneleyen iki kurum [Opera of the Nobility (Asiller Operası) ve Royal Academy of Music (Krallık Müzik Akademisi) ] arasında 1733-34 yıllarında başlayan rekabet, Händel’i doğrudan etkilemiş, yıllar boyunca birlikte çalışan besteci ile operanın yöneticiliğini sürdüren Johann Jakob Heidegger’in yolları ayrılmıştı. Sözleşmesi Heidegger tarafından yenilenmeyen Händel, John Rich ile sözleşir ve Rich besteciye ikinci tiyatrosu olan Lincoln’s Inn Fields’i kiralar. Aşırı derecede soğuk geçen kış mevsimine rağmen, sezonun açılışı 22 Kasım 1740 tarihinde daha önce de seslendirilmiş olan Alexander’s Feast (İskender’in Şöleni) oratoryosu ve Ode to Saint Cecil’in ilk kez seslendirilmesiyle başlar. İngiltere ile İspanya arasında o sıralarda yaşanmakta olan anlaşmazlıklar dinleyicileri konser salonlarından biraz uzaklaştırmıştır. Buna rağmen, 1740, Şubat ayında Händel, John Milton’un bir şiiri üzerine bestelediği, en parlak eserlerinden sayılabilecek yeni bir eseri dinleyicilerine sunar: L’Allegro, il Pensieroso e il Moderato (Neşeli, Düşünceli ve Ölçülü). Kasım ayında da iddiasız, küçük çapta bir İtalyan sezonu plânlamanın zamanı geldiğine kanaat getirir; bu onun son sezonu olacaktır.
Imeneo’nun partisyonunun ilk taslaklarını 1738 yılında, Saul oratoryosu üzerinde çalışırken bestelemiş, Ekim 1740 yılında da sonuçlandırmıştır. İlk kastta La Francesina diye ünlenen Fransız şarkıcı Elisabeth Duparc (soprano), William Savage (bas), Giovanni Battista Andreoni (yüksek kastra) vardır. 1723 yılında Silvio Stampigla tarafından Porpora için Venedik’te kaleme alınan libretto, daha önce Farinelli ve Händel’le çalışacak olan iki şarkıcının ( Annibale Piò Fabbri ve Antonia Merighi) katılımlarıyla, bir Dük’ün evlenme merasiminde kullanılmıştır.
Operanın konusu basit ve alışılagelmiş bir konudur. Atina’da geçer. Tirinto (mezzo-soprano) Rosmene’yi (soprano) sevmektedir. Rosmene genç bir yabancı – Imeneo-tarafından korsanlardan kurtarılmıştır; fakat genç adam ödül olarak Rosmene ile evlenmek istemektedir. Genç kız Tirinto ile Imeneo (bas) arasında kalmıştır. Rosmene’nin, operada vicdan borcunu temsil eden, babası Argenio (bas), kızını Imeneo’yu seçmeye zorlar. Bir de Imeneo’nun terk edilen nişanlısı Clomiri (soprano) vardır. Rakip âşıklar müstakbel damat seçiminin tüm ağırlığını Rosmene’ye yüklerler, bu da Rosmene’yi çıldırmaya kadar götürür. Daha doğrusu çıldırmış gibi görünerek, daha kolay karar vermenin yolunun açılacağını düşünür. Tirinto’ya yönelir ve Imeneo’yu seçtiğini söyler. Rosmene’nin, olması gerektiği gibi, Imeneo ile değil de, Tirinto ile seslendirdiği final düeti Aşk’ın değil, Görev’in zaferini ilân eder.
1740 yılında London Daily Post gazetesinde önce Operetta olarak tanıtılan eser başarısız olur, sadece iki temsil yapılabilir. Buna rağmen, Händel operayı İngilizce sürümüyle temsil edilmek üzere, serenata olarak değiştirir; değişiklikler yapar, Imeneo’yu kalın sese uyarlar ve Dublin’e götürür. Dublin’de iki kez, 24 ve 31 Mart 1742 tarihlerinde konser versiyonu olarak seslendirilir. Bu kez başarı büyük olur! Imeneo’nun saygınlığını tekrar kazanması Birmingham Üniversitesi’nde, orkestra şefi Sir Anthony Lewis tarafından seslendirilmesiyle, ancak 1961 yılında olabilir.
Dramatik açıdan operanın konusu vasat olsa da, partisyon oldukça çekici ve ilginçtir. Larghetto bir aryanın ( “Se potessero”) izlediği ilk arioso’dan itibaren, Tirinto asil, derin duygulara sahip bir kişi olarak karşımıza çıkar; ikinci perdede, acıları hırsla söylediği muhteşem bir arya (” Sorge nell’alma mia”) ile doruk noktasına ulaşır. Tirinto bir “kastrato” rolüdür. Operanın ilk yarısında söylediği aryalar Rosmene’nin onunla evleneceğini düşündürür. Oysa, Händel, operaya adını veren karakteri, daha beş yıl öncesinde soprano sesiyle Alcina operasında Oronte rolünü seslendiren, genç bariton bas William Savage’in seslendirmesini istemiştir: baş kahramanın bariton/bas ses tarafından seslendirilmesi, barok operada nadir karşılaşılan bir durumdur. Rosmene kendisine âşık olan iki kişi arasında çok güç bir durumdadır.Üçüncü perdedeki “delilik” sahnesinde, gördüğü bir rüyayı anlatır; kendisini ölüler diyarında, Tirinto’ya olan aşkı ile Imeneo’ya olan minnet duygusu ve sevgisi arasında boğuşurken görmüştür. Bu rüyayı anlattığı, şaşırtıcı eşlikli finale’ye (” Miratela”) kadar, biri keskin hatlı, diğeri duygulandırıcı iki arya ile dinleyicilerin kalplerini fetheder. Imeneo’nun evlenme teklifini kabul etmeğe yönlendiren bu rüya olmuştur. Imeneo rolü kalın bariton ses için bestelenmiştir. Imeneo’nun çarpıcı, çekici nitelikleri, birinci perdedeki (” Esser mia dovrà “), aryasında ortaya çıkmaktadır. Üçünün, Rosmene, Tirinto ve Imeneo’nun triosu, eserin doruk noktalarından biridir.
Rosmene’nin babası Argenio daha operanın başında karanlık bir ruh haliyle, ağır bir arya söyler (” Di cieca notte”). Händel aryanın son iki sayfasını, “Mesih Oratoryosu”nda kullanmıştır. ( “Why do the Nations” ve “The people that walked”). Händel’in “Miss Edwards” için bestelediği ikincil bir soprano rolü olan Clomiri’nin birinci perdede tatlı bir menueti (“V’è un infelice”); ikinci perde ise bir aryası (” E sì vaga”) vardır. Händel bu aryada aynı yıl (1740) yayınlanan 4 no.lu Op.6 Concerto Grosso’nun Allegro bölümünden yararlanmaktadır. Eserde koro için bestelenmiş, dört güzel pasaj bulunmaktadır. Final koro ise görev ile mantığın övgüsüdür. Bestecinin operayı minör bir notayla sona erdirmesi de anlamlıdır. Händel genç kızın yanlış kişiyle evlendiğini vurgulamak istemektedir sanki.
Imeneo, 1960 yılında Händel Festivali’nde (Halle) ilk kez yeniden sahnelendikten sonra, bugüne kadar, çok sayıda ülkede seslendirilmiştir.
Kayıtlar
• R.Palmer (şef); Brewer Chamber Orch. (1986) J.Ostendorf (Imeneo), J.Baird (Rosmene), D’Anna Fortunato (Tirinto), B.Hoch (Clomiri), J.Opalach (Argenio), (Brilliant Classics)
• A.Spering (şef); Capella Augustina (2003) K.Stiefermann (Imeneo), J.Stojkovic (Rosmene), A.Hallenberg (Tirinto), S.K.Thornhill (Clomiri), L.Chung (Argenio) (CPO)
Andante dergisinin 39 no.lu sayısında yayınlanmıştır.
iLGiLi HABERLER / YAZILAR
