İlk oynanış; 26 Temmuz 1882, Bayreuth
Başlıca Kişiler;
Gurnemanz, Gral’ın yaşlı şövalyesi (Bas)
Dört Delikanlı (Soprano & Tenor)
Kundry (Soprano)
Amfortas, Gral Kralı (Bariton)
Parsifal (Tenor)
Titurel, Amfortas’ın babası (Bas)
Klingsor, büyücü (Bas)
Konunun geçtiği çağ ve yer; Ortaçağda İspanya’da Pirene dağlarında Kutsal Monsalvat şatosu.
Konularını daha çok kutsal ve dini efsanelerde bulan Wagner, Wolfram von Eschenbach’ın ölmezleştirdiği Parsifal konusu ile 1845 yıllarında ilgilenmeye başlamıştır. Genç sanatçı yine bu sıralarda yaratıcı bir devreye giriyor, bir yandan Tannhaeuser ve Lohengrin’i besteliyordu. Lohengrin, Parsifal’in oğluydu. Wagner babanın hikâyesiyle pek kolay bağdaşamadı, 1858’de ancak metni planlaştırabildi, 1877’de bitirdi, 1879’da müziklendirdi, 1882’de orkestra düzenlemesini tamamladı. Besteci, büyük Hıristiyan efsanesi Parsifal’de bütün ideallerini gerçekleştirebilmiş, sanatını taçlandıran eserini vermişti. Parsifal tamamlandıktan sonra Wagner onun hiçbir zaman Bayreuth’dan başka yerde temsiline razı olmamıştır. Eser ilk defa Bayreuth dışında New York Metropolitan Operasında sahneye konduğu zaman henüz sağ olan eşi Cosima Wagner, bu davranışı protesto etmişti. Aradan yıllar geçtikten sonra eserin artık başka sahnelerde oynanmasında bir engel kalmamıştır. Parsifal’de Wagner’in diğer sahne eserlerine kıyasla bazı ayrılılar göze çarpar. Orkestrasyon tekniğinde değişmeler yapılmış, Leitmotiveler azaltılmıştır. Gral yurdunun nurlu atmosferi için huzur ve sükûn veren, Klingsor’un sihirli dünyası için acılı bir karakter belirten motifler bunların başında gelir.
Prelüd ihtişamlı bir girişle başlar. Yaylılar ve nefesliler tek sesli ilk motif görünür. Bunu trompet ve trombonlardan yükselen Gral, İnanç, Kutsal Mızrak motifleri izler. İlk motif kemanlarda tekrar duyulurken perde yavaş yavaş açılır.
BİRİNCİ PERDE
Birinci Sahne – Kutsal Gral ülkesinde bir orman. Ağaçların boş bıraktığı küçük bir alan görülmekte, solda bir göl uzanmakta, arka planda Gral şatosu Monsalvat yükselmektedir. Şatodan boru sesleri duyulur, uyumakta olan yaşlı Gral şövalyesi Gurnemanz uyanır. İki genç şövalye girerek diz çöküp dua ederler. Orkestrada Gral Kralı Amfortas’ın motifi duyulur. Şövalyeler Gurnemanz’a Kralın ağrılarının gitgide şiddetlendiğini söylerler. Bu anda Kundry görünür. Saçları dağınık, gözleri dalgın ve sabittir. Elindeki şişeyi Gurnemanz’a uzatır. Bu, kral için yeni bir devadır. Onu inanılmayacak kadar uzak bir diyardan getirmiştir. Kendisini bitkin bir halde yere atar. Şövalyeler Kralın banyosunu hazırlarken Amfortas sedye üzerinde getirilir, acıyla doğrularak bu güzel orman sabahını selamlar. Gurnemanz ona Kundry’nin getirdiği şişeyi uzatır. Kral Kundry’ye teşekkür eder, Amfortas’ı banyoya götürürler, şövalyeler ve Gurnemanz kalırlar. Şövalyeler Kundry’den nefret etmekte, Krala her kötülük gelişinde onun ortadan kaybolduğunu iddia etmektedirler. Klingsor kutsal mızrağı çaldığı zaman da o ortadan yok olmuş, uzun süre gözükmemiştir. Gurnemanz ise onu savunmaktadır, uzun bir monologa başlar (O wunden – wundervoller heiliger Speer). İhtiyar, Kundry’nin Amfortas’ın babası Titurel’in bir hatırası olduğunu, mızrağı ise sihirbaz Klingsor’un çaldığını, o günden beri Kral Amfortas’ın yanında kapanmayan bir yara açıldığını anlatır. Titurel kutsal çanak ve mızrağı korumak için Gral şatosunu kurmuş ve buraya temiz kalpli fedakâr şövalyeler almıştı. Klingsor da başlangıçta şövalyeliğe adaylığını koymuş, fakat çok muhteris olduğu için kovulmuştur. O da intikam amacıyla sihirbazlığı öğrenmiş, bahçesine en güzel kadınları toplayarak bazı şövalyeleri baştan çıkarmış, sonunda Gral’ın kutsal mızrağını çalmayı başarmıştı. Gurnemanz hikâyesini bitirince göl tarafından bazı sesler duyulur. Okla vurulmuş yaralı bir kuğu sahile doğru gelmektedir. Onu elinde ok ve yay bulunan sade giyinmiş, yakışıklı bir genç vurmuştur. Gurnemanz gence yaptığı işin kötülüğünü anlatır. Genç adam okunu ve yayını kırar, pişman olmuştur. Kim olduğunu bilmemekte, yalnız Herzeleide adlı annesini hatırlamaktadır. Hâlbuki Kundry onun hakkında bilgiye sahiptir. Babası çok evvel bir savaşta, annesi ise kısa bir süre önce evinde ölmüştür. Delikanlı geçmişinin anlatılmasına kızar, Kundry’ye saldırır. Fakat Gurnemanz onu hırpalamasına engel olur, delikanlıyı alıp giderken perde kapanır.
İkinci Sahne – Gral şatosunun muhteşem salonu görünmekte, şövalyelerin bir marşı andıran şarkısı duyulmaktadır (Zum letzten Liebesmahle). Gençler ve çocukların korosu da buna katılır. Bu sırada Gurnemanz delikanlıyla girer. Kral da tahtında getirimli, tören başlamıştır. Derinden Amfortas’ın babası eski Kral Titurel’in sesi duyulmaktadır. İhtiyar, oğlunun kurtulması için dua eder, tapınağı açmaları için emir verir. Kutsal çanak saygıyla alınır, Amfortas’ın önüne konur. Kral çanağın önünde dua eder. Bu sırada kubbeden dökülen kırmızı bir ışık ortayı aydınlatmakta, koro yankılanmakta, yabancı genç bir köşede büyülenmiş gibi olanları seyretmektedir. Kral ve bütün şövalyeler salonu terk ederler. O hala hareketsizdir. Gurnemanz onun bir duygusuz olduğunu sanarak kapıyı açar, kovar.
İKİNCİ PERDE
Birinci Sahne – Klingsor’un şatosunda bir salon. Büyücü geleceği yansıtan bir aynanın karşısında durmakta, Kundry yerde uyumaktadır. Her taraf sihir ve büyü araçlarıyla doludur. Kundry uyanır. Klingsor yaptığı büyü ile yabancı genci şatoya çekmektedir. Gücünü överek eninde sonunda Gral’i elde edeceğini söyler. Kundry’ye onu kandırmasını, bir boru çalarak çağırdığını şövalyelerine de oyalanmamalarını emreder. Delikanlı gelmiş, büyücünün adamlarını dağıtarak bahçeye girmiştir.
İkinci Sahne – Klingsor bir işaretle şatoyu batırır, yerine güzel kızlarla dolu bir bahçe belirir. Çiçek kılığındaki kızlar onu kandırmaya çalışmaktadırlar. Bu sırada Kundry’nin sesi duyulur; «Parsifal!». Genç adam birdenbire annesini hatırlar. O da onu aynı adla çağırmaktaydı. Kundry gelir ve onu tekrar annesi Herzleide ve babasından bahsetmeye başlar, aşkı öğretmeye çalışır. Saf Parsifal önce onu ayaklarına kapanır, sonra birdenbire yerinden fırlayarak «Amfortas!» diye haykırır. Kundry şaşırmıştır. Delikanlı söylenir; Yarasının kanadığını görüyorum, yara kalbinde kanıyor» (Amfortas! Die Wunde!). Kundry delikanlıyı kandırmak için çırpınmaktadır. Büyük aryasıyla ona olan sevgisini açılar (Seit Ewigkeiten hare ich deiner). Başaramayınca Klingsor’u yardıma çağırır. Klingsor kutsal mızrağı fırlatır fakat silah Parsifal’in başı üzerinde havada kalır. Kahraman bir işaret yapar; «Bununla sihrini bozuyorum» diye bağırır. Şato yıkılır, sihirli sihirli bahçe mahvolur. Parsifal uzaklaşırken Kundry’ye seslenir; «Beni nerede bulacağını biliyorsun».
ÜÇÜNCÜ PERDE
Birinci Sahne – Gral ormanları. Sağda bir münzevinin kulübesi görünmektedir. Kulübede Gurnemanz oturmakta, biraz ötede Kundry uymaktadır. «Kutsal Cuma» sabahıdır. Her tarafta tatlı bir baharın özellikleri belirmiştir. Kundry uyanır, bir süre ihtiyarı seyreder. Gurnemanz ona artık şövalyelerin uzak savaşlara gitmediklerini, sadece ormanlarda vahşi hayvanlar gibi dolaştıklarını söyler ve kendisine de ihtiyaçları kalmadığını belirtir. Başında miğfer, elinde mızrak zırhlı bir şövalye görünür. Gurnemanz ona kim olduğunu sorar, cevap alamaz. Adam miğferi çıkarıp diz çöker. İhtiyar, kuğuyu öldüren delikanlıyı ve elindeki kutsal mızrağı tanır. Kutsal Cuma sabahı böyle elinde mızrakla dolaşmasının doğru olmadığını söyler. Delikanlı Gurnemanz’ın soruları üzerine geçmişini anlatmaya başlar (Der Irrnis ud der Leiden Pfade). Bilinmeyen bir lanetin etkisiyle savaştan savaşa koşmuş, ruhunu temizlemek ve huzura kavuşmak için Monsalvat’a gelmiştir. İhtiyar şövalye ona Titurel’in öldüğünü, Amfortas’ın hastalığı yüzünden görevini yapamadığı için şövalyelerin dağıldığını, kralın o gün cenaze törenine herkesi çağırdığını bildirir. Sonra Parsifal’i kutsal kaynakta yıkar, şövalye de Kundry’yi takdis eder. Kadın ağlayarak şövalyenin önünde diz çöker. Şatoya girmek üzere yola çıkarlar. Orkestrada «Kutsal Cuma Müziği» başlamış, Gurnemanz delikanlıya günün anlamını anlatmaya koyulmuştur. Kundry, Parsifal’i hayranlıkla süzmekte, onu sevdiği anlaşılmaktadır. Uzaktan çan sesleri duyulurken geri planda Gral belirmiştir.
İkinci Sahne – Tapınağın büyük salonu. Gral motifi tüm orkestrada yükselmektedir. Bunu Titurel’in ölümünü haber veren koro takip eder. Babasının kaybına direnemeyen Amfortas kendisini acıyla yere atar. Bu sırada Parsifal, Gurnemanz ve Kundry girerler. Parsifal mızrağı dokundurur dokundurmaz Amfortas’ın yarası kapanır (Nur eine Waffe taugt). Sonra kutsal çanağı alıp ortaya getirir. Şövalyelerin borusu bu kıvançlı anı haber verirken Kundry cansız yere yıkılır. Işık demeti kubbeden dökülerek çanağı aydınlatmakta, beyaz bir güvercin uçmaktadır. Amfortas ve Gurnemanz Parsifal’in önünde diz çökerlerken perde iner.
iLGiLi HABERLER / YAZILAR
- İlgili haber / yazı bulunamadı
