Metin
Arrigo Boito
İlk oynanış; 5 Şubat 1887, Milano
Devlet Operasında ilk temsil; 1960, Ankara
Başlıca Kişiler;
Montano (Bas)
Cassio, teğmen (Tenor)
Iago, Otello’nun yaveri (Bariton)
Roderigo, Venedikli bir kişizade (Tenor)
Otello, Venedik Devleti hizmetinde bir mağribi (Tenor)
Desdemona, karısı (Soprano)
Emilia, Iago’nun karısı (Mezzosoprano)
Lodovico, Venedik elöisi (Bas)
Konunun geçtiği çağ ve yer; 15. Yüzyıl sonlarında Kıbrıs Adası
Verdi, Shakespeare’in bu oyununu Aida’yı izleyen uzun bir süreden sonra ele almış, besteci ve şair Arrigo Boito’nun hazırladığı metni işlemeye koyulmuştur. O sırada 71 yaşında bulunan sanatçı yıllardır eline kalem almıyor, artık verecek birşeyi kalmadığını savunuyordu. Fakat kendisinden 30 yaş küçük olan bir diğer besteci ve şair Boito, müzik yayınevi sahibi Ricordi’nin ısrarıyla «Otello»nun metnini getirince bir yıl düşünmüş, sonra ona şu satırları yazmıştır; «İnsana imkansız gibi gelen birşey bu, fakat gerçeğin ta kendisi. Yazıyorum, evet yazıyorum…. Yazmış olmak için sebepsiz ve gayesiz…» Verdi eserin taslağını on ayda bitirmiş, tümünü 1 Kasım 1886 günü tamamlamıştır. Oyunun birinci perdesi metne alınmamış, olayların gelişi operanın ilk perdesinde Iago, Roderigo ve Cassio’nun birkaç cümlesiyle belirtilmiştir. Opera’da müziğin dokusu sade ve duru, teknik malzemenin kullanılışı ekonomik fakat çok renkli, anlatım gücü çok yüksek, aralıksız akan süreli bir örgü gibidir. Eserin La Scala’daki ilk temsilinden önce provalar Verdi tarafından yönetilmiştir. Yaşlı besteci hergün büyük bir enerji ile çalışmalara katılmış, tenora Otello’nun nasıl ölmesi gerektiğini göstermek için kendisini yerlere atmaktan, ilk temsil gecesi fırtına sesini veren büyük madeni levhaları sallamaktan çekinmemiştir. 5 Şubat 1887 günü Otello’nun ilk temsili Verdi’yi muhteşem başarıyla bir daha taçlandırmıştır. Eserin bitişinden sonra salondaki dinmek bilmeyen alkışlar La Scala önünde bekleyenlere de yayılmıştır. Bestecinin arabasını atlarını çözerek kaldığı otele kadar çekmişler, otele varıldıktan sonra Verdi defalarca balkona çıkarak gösteri yapmakta olan binlerce kişiyi selamlamak zorunda kalmıştır. Otello bütün özellikleriyle İtalyan müzikli dramının üstün bir örneği olarak kabul edilmiştir. 15.yüzyıl sonlarında Venediklilerin egemenliğinde bulunan Kıbrıs adası Türkler tarafından zorlanmaktadır. Venedik Doçu düşmana karşı bir filo gönderilmesine karar verir. Filonun komutanı adanın birkaç giriş notundan sonra perde açılır.
BİRİNCİ PERDE
Otello’nun denize bakan şatosunun önündeki büyük alan.
Ön planda bir meyhane bulunmakta, arkada rıhtım uzanmaktadır. Zorlu bir fırtına esmekte, dehşet vericisesine gökgürültüleri karışmaktadır. Ufukta bir gemi kıyıda toplanan halk ve askerler tarafından tanınmıştır. Tekne savaştan dönen Otello’ya aittir. Kalabalığın arasında eserin başlıca kahramanlarından Iago, Roderigo ve Cassio ile Montano da vardır. Koronun sözlerinden geminin kayalara bindirip batacağından korkulmakta olduğu anlaşılır. Iago, yanındaki Roderigo’ya dönerek böyle bir olayı çok istediğini söyler. Fakat tehlike savuşturulmuş, Otello denizci ve askerin eşliğinde selametle kıyıya ayak basmıştır (Esultate!). Kısa bir konuşmayla düşmanın yenildiğini bildirir, başarı şerefine çoşkun gösteriler yapan halkın arasından geçerek Cassio ve Montano ile saraya girer. Halk, fırtınanın yatışması üzerine ateş yakarak eğlenmeye başlar (Fuoco di gioia). Iago, Otello’nun karısı Desdemona’ya aşık olan Roderigo ile konuşmaya başlar. Roderigo bu aşkın acısına direnemeyeceğini söylemekte, Iago ise kadının günün birinde nasıl olsa Otello’dan bıkacağını iddia etmektedir. Sabırlı olmasını ve beklemesini öğütler. İşte, kendisi de Otello’dan nefret etmektedir. Gerçi onun hizmetindedir ve sözde arkadaşıdır ama kendi yerine Cassio’yu teğmenliğe atayışını hoş görmemiş, büyük bir kin bağlamıştır. Halk yanan ateşin çevresinde şarkı söylemektedir. Alevler yavaş yavaş söner, uşaklar rıhtımı ve meyhanenin önünü Venedik fenerleriyle aydınlatırlar. Askerler ve bu sırada Iago, Roderigo ve Cassio masalara oturup içmeye başlamışlardır. Bir süre sonra Cassiio artık içmeyeceğini söyler. Fakat Iago, desdemona şerefine kadeh kaldırınca o da katılmak zorunda kalır. Iago’nun planı, Cassio’nun da Desdemona’ya aşık olduğunu belirtmeye çalışarak Roderigo ile arasını bozmaktır. Ve bu planında başarıya ulaşmış gibidir. Roderigo’ya dönerek, Cassio’yu içmeye zormaları gerektiğini, eğer içerse mahvolabileceğini belirtir, sonra bir içki şarkısı söylemeye başlar. Şarkıya Cassio ve askerler de katılmıştır (Inaffia l’ugola). Iago durumdan memnundur. Sarhoş Cassio’yu kavgaya zorlayacak, sonunda Otello’nun gözünden düşürecektir. Bu sırada montano gözükerek nöbeti Cassio’ya bırakması gerektiğini söyler. Iago fırsatı kaçırmadan, nöbeti bırakamayacağını, Cassio’nun artık uyuyacağını bildirir. Roderigo’nun bir kahkahası ortalığı kızıştırmaya yetmiştir. Cassio, kılıcını çekerek Montano’nun üzerine atılır. Iago, Roderigo’yu yardım çağırmaya gönderirken sözde, kavgacılara engel olmaya çalışmaktadır. Montano yaralanmış, silah başı işareti üzerine Otello ardında meşale taşıyan adamlarıyla sahneye girmiştir. Kavganın sebebini öğrenmek ister. Iago gayet masum bir tavırla sebebini kendisinin de anlayamadığını söyler. Kavgacıların ikisi de iyi arkadaş oldukları halde işte böyle kötü bir olaya sebebiyet vermişlerdir. Cassio susmaktadır. Olayı anlamak isteyen Desdemona da görünmüştür. Otello, Cassio’yu görevinden alır. Montano’yu tedavi ettirmek üzere gönderir. Kalabalık dağılmıştır. Sahnede Otello ve Desdemona kalmış, karı koca güzel bir düetle birbirlerinin kollarına düşmüşlerdir (Gia nella notta densa). Mağrıbi kazandığı savaşı anlatır, sonra eşine sarılarak onu üç defa öper. Sahneye, operanın sonunda büyük rolü olan «buse motifi» eşlik eder (Un bacio… un bacio… ancora un bacio). Fırtına durmuş, ay bulutlardan sıyrılmıştır. Mutlu çift birbirlerinin kollarında şatoya girerlerken perde kapanır.
İKİNCİ PERDE
Şatonun birinci katında bir salon.
Salonun arkasındaki kapılar bahçeye açılmaktadır. Iago, Cassio ile konuşmakta, ona Desdemona’nın öğle saatlerinde bahçeye çıktığını, derdini anlatarak Otello’nun kendisini affetmesi yolunda aracılığı için rica etmesini öğütler.. Cassio, Iago’nun öğüdünü tutar. Desdemona’yı beklemek üzere bahçeye girerek ağaçlar arasında kaybolur. Iago ardından bir süre bakar, sonra sinsi ve ahlaksız ruhunu yankılandıran, kendine göre hayatın felsefesini anlatan bir aryaya başlar. Opera edebiyatında «Credo» diye ün yapan bu parça boyunca dürüst insanların yalnız sefil aktörler olduğunu söyler. Ona göre acımak, aşk, şeref gibi duygular birtakım saçmalıklardan başka birşey değildir (Credo in un Dio crudel!). Parça bitince Desdemona’nın bahçeye girdiği görülür. Iago, Cassio’ya kadına yaklaşması için bağırır. Delikanlı Desdemona’ya ilerler, her ikisi konuşarak bahçenin sonuna doğry yürürler. Otello gelmektedir. Iago, hemen bir sütunun ardına saklanır, sözde mağrıbi görmemiş gibi kendi kendine konuşur; «İşte buna inanamam…» Bu kelimeler Otello’nun meraklanmasına yetmiştir. Bahçeye bakar ve uzaklaşmakta olan eşi ve Cassio’yu görür. Sonra Iago’ya dönerek onların Desdemona ile Cassio olup olmadıklarını sorar. Evet, onlardır. Ahlaksız adam için fırsat gelmiştir. Mağrıbi’nin şüphesini arttırmak için bazı sorulara başlar; acaba Cassio önceden Desdemona’yı tanıyor muydu? Otello «evet» diye cevap verir. «Biz sevişirken ona mektuplarımı taşırdı…» Iago düzenine devam ederek istihzayla efendisine kıskançlıktan sakınmasını, bu duygunun yeşil gözlü bir canavar olduğunu söyler. Bu esnada etrafında kadınlar, .ocuklar ve balıkçılarla Desdemona yaklaşır. Halk valinin çok sevdikleri eşine şarkılar söyleyerek hediyeler vermektedirler (Dove guardi splendono). Desdemona, Iago’nun karısı Emilia ile salona girer. Kocasına yaklaşarak Cassio’yu affetmesi yolunda ricada bulunur. Israrları Otello’yu kuşkulandırmış, Iago’nun sorularını hatırlayarak eskiden karısı ile Cassio arasında bir aşkın bahis konusu olup olmadığını düşünmeye başlamıştır. Kocasının hali Desdemona’nın dikkatini çeker, ona birşeyiolup olmadığını sorar. Otello’nun başı ağrımaktadır. O zaman kadın mendilini çıkararak kocasının başını sarıp onu rahatlatmak ister. Otello mendili alarak yere atar. Desdemona hayret etmiş, hatta dehşete düşmüştür. Ağaç çileği motifleri işlenmiş mendil ona kocasının hediyesidir. Emilia eğilerek mendili alır. Dramatik Quartet boyunca Desdemona kocasına olan aşkını, Otello parlak rüyalarının tozlar arasında kaybolmakta olduğunu anlatmakta, Iago karısı Emilia’dan yerden aldığı mendili vermesini söylemektei Emilia reddetmektedir. Iago kadının kolunu sıkarak mendili alır. Emilia bir faciadan kendisini koruması için Tanrıya dua etmeye koyulur (Se inconscia, contro te). İki kadın uzaklaşınca Otello koltuğa yığılır. Iago ise mendili incelemektedir. Onu Cassio’nun evinde saklayacak, sonra orada bulacaktır. «Mağrıbi zehirimi içti…» diyerek sevinmektedir. Otello derin bir üzüntü içinde yerinden doğrulur. Sakin ve mutlu hayat sona ermiştir. Kıskançlık içini kemirmekte, mahvolmaktadır (Ora e per sempre addio sante memorie). Bütün bunlara Iago’nun sebebiyet verdiğini hatırlayınca onu boğazından tutarak yere fırlatır. Hain adam ayağa kalkınca Cassio’nun rüyalarında Desdemona’yı sayıkladığını, elinde onun mendilini gördüğünü söyler (Era la notte, Cassio dormia). Ağaç çileği motifleriyle işlenmiş bir mendil… Otello hatırlamıştır, bu mendil Desdemona’ya kendi hediyesidir. Çılgın bir hiddetle intikamını alacağını haykırmakta, Iago kendisine bu yolda yardım edeceğini söylemektedir. Perde düetin sona ermesiyle kapanır.
ÜÇÜNCÜ PERDE
Şatonun büyük salonu.
Arkada bir teras, sol taraftabir oda, bir köşede işlemeli bir taht vardır. Sahnede Otello acılı bir tavırla durmakta, yanında da Iago bulunmaktadır. Bir haberci girerek Venedik’ten gelen elçilerin yaklaşmakta olduğunu bildirir. Mağrıbi haberciyi gönderdikten sonra Iago’ya anlattığı şeyleri tekrarlamasını söyler. Iago, biraz evvel Cassio’yu görmüştür. Desdemona yaklaşmaktadır. Iago çıkınca eserin en dramatik sahnesi başlar. Karı koca arasındaki düet Verdi’nin en güzel sayfaları arasındadır. Otello mendili sormakta, Desdemona ise kaybetmiş olduğunu söylemektedir. Mendil Otello’nun annesinden kalmadır, onu karısına düğün hatırası olarak vermiştir. Birşeyden haberi olmayan Desdemona yine Cassio’dan bahis açarak Venedik ordusunun bu değerli subayını affetmesi için ricalara başlar. Otello’nun hiddetten gözleri büyümüştür. Karısını kendisini aldatmakla suçlamaktadır. O zaman zavallı Desdemona durumu anlar, kocasının dizlerine kapanarak ondan başka kimseyi sevmediğine inandırmaya çalışır (Dio ti giocondi). Iago tekrar gözükmüştür. Valiye, Cassio’nun yaklaşmakta olduğunu, bir sütun arkasına gizlenerek onunla yapacağı konuşmayı dinlemesini söyler. Cassiogirince lafı açar, ona kadın maceralarının ne alemde olduğunu sorar. Subay kasabada tanıdığı Blanka adlı bir kadınla olan münasebetlerini fısıldayarak anlatmaya başlar. Iago bir düzen yapmış, Otello’yu öyle hesaplı bir uzaklığa götürmüştür ki vali adları duymamakta, yalnız serüvenin ne olduğunu dinlemektedir. Iago subaya odasında bulduğu mendilden bahseder. Eveet, Cassio böyle bir mendil bulmuş, kimin olduğunu bilmediği için hayret etmiştir (Quest’e una ragna). Iago mendili Otello’nun görebileceği bir şekilde sallar. Bu sırada trompetler ve top sesleri elçilerin geldiğini haber verir. Cassio gidince Iago muzaffer bir tavırla Otello’ya yaklaşır. Otello ona Cassio’yu nasıl öldürebileceğini sorar. Hayır, acele etmek gereksizdir. Otello’nun başka bir kararı daha vardır, karısını da öldürmek Iago’dan zehir bulup bulamayacağını sorar, Iago bu iş için de acele etmemesini öğütler. Elçilere birşey belli etmek doğru olmayacaktır. Vali alçal adamı Cassio’nun yerine teğmen yapmayı da kararlaştırmıştır. Iago bu şeynai bir istihza ile reddeder. Diyalog bitince elçi Lodovicoyanında Roderigo, Desdemona ve Emilia ile girerel Otello’yu «Venedik Aslanı» diye selamlar. Sonra elindeki emri uzatır. Otello emri öptükten sonra açıp okumaya başlar. Bu sırada Iago elçiyle birlikte yaklaşır. Lodovico, Cassio’yu sormaktadır. Desdemona olayı kısaca anlatır. Otello konuşulanları bir yandan dikkatle dinlemektedir. Birden karısına doğru döner, vurmak için elini kaldırır ve; «Sen sus şeytan» diye haykırır. Herkes dehşet içinde kalmıştır. Otello teğmenin gelmesini emreder, Iago’ya dönerek subay girince yüzündeki ifadeye dikkat etmesini tembihler. Lodovico ise Iago’dan durumun sebebini sormaktadır. Cassio gelince Otello emri okur; Venedik Doçu kendisini çağırmaktadır. Yerine vali olarak Cassio kalacak şehrin savunmasından o sorumlu olacaktır. Diğer yanda Desdemona’ya aşık olan Roderigo ızdırapla haykırır. Haber Iago’nun da işine gelmemiş, mağrubi’nin gidişi planlarını bozmuştur. Otello elçiye ertesi gün hareket edeceklerini bildirir, sonra Desdemona’ya dönerek diz çökmesini emreder, iterek yere düşürür ve çıkar. Kadın acılı bir arya ile artıkkocasının sevgisini kaybettiğini söylemekte, zavallılığını anlatmakta, ölümün soğuk elini hissetmektedir. Otello’nun gülüşünü,busesini kaybetmiştir., gözyaşları artık dinmeyecektir (A terra! Si, nel livido). Otello olanı biteni seyretmiş, yumuşar gibi olmuştur. Ozaman Iago ona yavaşça karısından hemen o gece intikamını almasını, kendisinin de Cassio’yu öldüreceğini söyler. Hiddeti soğumadan bu işi yapmak gerekmektedir. Sonra Roderigo’ya dönerek Otello’nun daha doğrusu Desdemona’nın adayı terketmemesi için Cassio’yu beraberce öldürmelerini teklif eder. Halk salondan çıkmaktadır. Desdemona, Emilia ve Lodovico’nun yardımıyla uzaklaşır. Otello ve Iago yalnız kalmışlardır. Mağrubi hiddetinden çılgın gibi durmadan kan ve intikamdan, mendilden bahsetmektedir. Kendisini yere atar. Iago memnun bir tavırla zehirinin etkisini seyretmektedir. Otello’nun mahvına sevinmektedir. Dışarıda halkın Otello’ya gösterisi yankılanır. Herkes «YaşaVenedik Aslanı» diye bağırmaktadır. Iago yerde bitkin yatan Otello’yu göstererek mırıldanır;«Şu aslana bakınız!» (Ecco il Leone).
DÖRDÜNCÜ PERDE
Desdemona’nın yatak odası.
Emilia hanımına geceliğini giymesi için yardım etmektedir. Otello eşine kendisini odasında beklemesi için emir vermiştir. Desdemona Emilia’ya yatağın işlemeli çarşaflarını gösterir, eğer ölürse onu kendisine kefen yapmasını ister. Sonra aynanın önüne otururarak annesinden duyduğu «öğüt» şarkısını söylemeye başlar (O salce! Salce!). Desdemona birinin kapıya vurduğunu duyar gibidir. Emilia bu sesin rüzgardan olduğunu tahmin eder. Desdemona kadına iyi geceler diler, o çıktıktan sonra duasını yapar, yatağına girerek uykuya dalar (Ave Maria). Karanlıkbir motifle gizli kapının perdesi aralanır. Otello girmiştir. Şamdanı alarak bir süre uyuyan karısını seyreder, sonra eğilerek onu üç kere öper. Buse motifi orkestrada yankılanırken Desdemona gözleriniaçar. Otello ona dua edip etmediğini sorar. Karısının günahları büyüktür. Desdemona eşine tek günahının onu sevmek olduğunu, eğer ölmesi gerekiyorsa bu aşk yüzünden hayattan ayrılabileceğini bildirir. Otello karısına mendil meselesini hatırlatır ve Cassio’nun öldüğünü söyler. Desdemona’nın çığlığı mağrubi’yi delirtmeye yetmiştir. Desdemona kendisini öldürmemesi için yalvarmaktadır fakat Otello şuurunu kaybetmiştir. Karısının üzerine atılarak boğar. Kapıvurulmaktadır. Otello «mezar kadar sakin» diyerek Desdemona’yı seyrederken kapı sesini duyar (Calma, come la tomba). İçeri Emilia girmiştir. Büyük bir facia olmuş, Roderigo Cassio’yu öldürmek istemiş fakat Cassio onu öldürmüştür.Diğer yanda Desdemona’nın son sözleri duyulmaktadır. İşte, hiçbir suçu olmadığı halde ölmektedir. Emilia dehşey içinde durumu anlar. Desdemona son nefesini vermekte, Emilia bu cinayeti kimin işlediğini sormaktadır. Otello «Ben» diye cevap verir. Sonra ihanet hikayesini anlatır. Emilia yardım için haykırmaya başlar. İçeri Lodovico, Cassio ve Iago girer. Mantano gözükerek bir haber verir; Roderigo ölürken bazı şeyler açıklamış, Otello’yu mahvetmek için Iago’nun düzenlediği planları anlatmış, onun nasıl bir alçal olduğunu bildirmiştir. Bu sırada Iago kapıdan fırlar, Lodovico takip etmek istese de Otello engel olur. Olan olmuştur, yatağa doğru ilerler, karısına doğru uzanır, belinden hançerini çıkararak kalbine saplar. Cassio, Lodovico ve Montano dehşet içinde manzarayı seyretmektedirler. Can çekişen Otello Shakespear’in sözlerini söylemektedir; «Seni öptüm, seni öldürdüm. Yalnız bunlar benim de ölmem için yeter» Elini karısının eline doğru uzanır; «Bir buse…Bir buse…. Bir buse daha…» (Un bacio, un bacio ancora, un altro bacio!). Otello cansız karısının yanına yığılırken perde yavaş yavaş kapanır.
iLGiLi HABERLER / YAZILAR
- İlgili haber / yazı bulunamadı
